تصور کنید ایدهای ناب دارید که میتواند زندگی میلیونها نفر را تغییر دهد، اما یک مشکل بزرگ پیش روی شماست: هیچ بانکی حاضر نیست به شما وام بدهد و سرمایهای برای شروع ندارید. اینجاست که صندوقهای جسورانه به کار میآیند. نهادهایی که نه تنها ریسکهای بزرگ را میپذیرند، بلکه با سرمایهگذاری در استارتاپهای نوپا، رویاهایی مثل رویای صاحبان ایده را به واقعیت تبدیل میکنند.
این صندوقها، با جمعآوری سرمایه از افراد و سازمانهای ریسکپذیر، به کسبوکارهایی که پتانسیل رشد انفجاری دارند، جان میدهند. اما این مسیر پرماجراست: با قدم اشتباه ممکن است همه چیز از دست برود.
مفهوم کلی سرمایهگذاری غیرمستقیم
سرمایهگذاری غیرمستقیم یکی از روشهای محبوب در بازارهای مالی است که به افراد این امکان را میدهد تا بدون نیاز به خرید مستقیم اوراق بهادار یا سهام، در بازار سرمایه مشارکت کنند. در این روش، افراد سرمایه خود را از طریق نهادهای مالی مانند صندوقهای سرمایهگذاری یا شرکتهای سبدگردانی در بازار قرار میدهند. این نهادها مسئولیت انتخاب و خرید سهام، اوراق بهادار و دیگر داراییها را بر عهده دارند و در ازای آن، کارمزد دریافت میکنند.
سرمایهگذاری غیرمستقیم برای کسانی که زمان یا دانش کافی برای مدیریت سرمایهگذاریهای خود ندارند، گزینهای مناسب است. از طریق این روش، ریسکها به شکل موثری مدیریت شده و امکان دسترسی به فرصتهای متنوع بازار برای سرمایهگذاران فراهم میشود. صندوقهای سرمایهگذاری جسورانه، یکی از نمونههای بارز این نوع سرمایهگذاری هستند که در ادامه بهطور خاص به آنها خواهیم پرداخت.
جایگاه صندوقهای جسورانه در تأمین مالی استارتاپها
صندوقهای جسورانه، بهویژه در دنیای کسبوکارهای نوپا و استارتاپها، نقش بسیار مهمی ایفا میکنند. این صندوقها با هدف سرمایهگذاری در شرکتهای نوآورانه و استارتاپهایی که دارای پتانسیل رشد بالا هستند، تأسیس شدهاند. بسیاری از کسبوکارهای نوپا به دلیل کمبود منابع مالی، نمیتوانند از تسهیلات بانکی استفاده کنند، و همینجا است که صندوقهای جسورانه وارد عمل میشوند.
این صندوقها از طریق جمعآوری سرمایه از افراد و نهادهای مختلف، مانند شرکتهای بیمه و صندوقهای بازنشستگی، سرمایهگذاری در استارتاپهای با پتانسیل را ممکن میسازند. در عوض، سرمایهگذاران این صندوقها، در صورت موفقیت استارتاپها، از بازدهی بالا بهرهمند میشوند.
دلایل مهم بودن صندوقهای جسورانه برای رشد اقتصادی
صندوقهای جسورانه نه تنها به تأمین مالی کسبوکارهای نوپا کمک میکنند، بلکه نقش اساسی در رشد اقتصادی دارند. یکی از دلایل اصلی اهمیت این صندوقها، ایجاد و تقویت استارتاپهایی است که میتوانند نوآوری و توسعه فناوری را در صنایع مختلف به ارمغان آورند.
همچنین، صندوقهای جسورانه با حمایت از استارتاپها و کسبوکارهای نوآور، به ایجاد شغل و بهبود شرایط اقتصادی کمک میکنند. بسیاری از استارتاپها بهویژه در حوزههای فناوری و دیجیتال، با جذب سرمایه از این صندوقها، قادر به ارائه محصولات و خدمات جدیدی میشوند که تاثیر مستقیم بر بازار و اقتصاد دارند. به این ترتیب، صندوقهای جسورانه یکی از موتورهای محرک رشد اقتصادی در دنیای مدرن به شمار میروند.
صندوق جسورانه (Venture Capital) چیست؟
صندوق جسورانه، یا همان Venture Capital، نوعی صندوق سرمایهگذاری است که سرمایه خود را از افراد یا نهادهای مالی جمعآوری کرده و آن را در استارتاپهای نوپایی که پتانسیل رشد بالایی دارند، سرمایهگذاری میکند.
صندوق جسورانه به ویژه برای کسبوکارهایی مناسب هستند که در مراحل ابتدایی رشد خود هستند و نیاز به تأمین مالی برای توسعه دارند.
سرمایهگذاران در این صندوقها، به دلیل ریسک بالا و عدم اطمینان از موفقیت استارتاپها، امیدوارند که در صورت موفقیت پروژهها، بازدهی زیادی را به دست آورند. بهطور کلی، صندوقهای جسورانه برای سرمایهگذارانی مناسب هستند که توانایی تحمل ریسکهای بزرگ را دارند و به دنبال بازدهی بالای سرمایهگذاریهای خود هستند.
علت نامگذاری: چرا «جسورانه» یا «خطرپذیر»؟
نام «جسورانه» یا «خطرپذیر» که به صندوقهای سرمایهگذاری مرتبط با استارتاپها داده شده است، به دلیل ماهیت ریسکپذیر این نوع سرمایهگذاری است. کسبوکارهای نوپا بهطور طبیعی با ریسکهای زیادی روبهرو هستند، چراکه ممکن است ایدههای آنها موفق نشود و نتیجه معکوس دهد.
از آنجایی که هیچگونه تضمینی برای موفقیت استارتاپها وجود ندارد، سرمایهگذاری در صندوقهای جسورانه نوعی ریسک بسیار بزرگ است. اما در عوض، اگر استارتاپ موفق شود و به یک کسبوکار بزرگ تبدیل گردد، سرمایهگذاران میتوانند بازدهی بسیار بالایی از سرمایهگذاری خود دریافت کنند. این تضاد بین ریسک و بازدهی، وجه تمایز اصلی این صندوقها از دیگر انواع صندوقها است.
جایگاه صندوق جسورانه در بازار سرمایه و تفاوت با صندوقهای مشترک
صندوقهای جسورانه در مقایسه با صندوقهای سرمایهگذاری مشترک (mutual funds) که بهطور عمومی در بازارهای مالی و بورس فعالیت میکنند، تفاوتهای زیادی دارند. صندوقهای سرمایهگذاری مشترک معمولاً در داراییهای کمریسک مانند اوراق بهادار یا سهام شرکتهای بالغ سرمایهگذاری میکنند. این صندوقها بهطور کلی ریسک کمتری دارند و به همین دلیل بازدهی کمتری نیز خواهند داشت.
در حالی که صندوقهای جسورانه بهطور خاص بر استارتاپهای نوپا تمرکز دارند، که احتمال شکست آنها بیشتر است اما در صورت موفقیت، بازدهی بسیار بالاتری میتوانند ایجاد کنند. بنابراین، صندوقهای جسورانه برای سرمایهگذاران ریسکپذیر و کسانی که در جستجوی فرصتهای با پتانسیل رشد بالای سرمایه هستند، بسیار جذابترند.
ترکیب دارایی در صندوقهای جسورانه
درصد سرمایهگذاری در کسبوکارهای نوپا
در صندوقهای جسورانه، بیش از ۵۰٪ سرمایه معمولاً در کسبوکارهای نوپا و استارتاپها سرمایهگذاری میشود. این صندوقها بهطور خاص به دنبال ایدههایی هستند که پتانسیل رشد سریع دارند. کسبوکارهای نوپا به دلیل نداشتن تاریخچه مالی و تجربه کافی، در مرحله اول ممکن است به سادگی نتوانند سرمایهگذاریهای بزرگ را جذب کنند.
اما سرمایهگذاران جسورانه، با پذیرش ریسک بالا، بر این باورند که اگر استارتاپها موفق شوند، میتوانند بازدهی بسیار بالایی به دست آورند.
برای مثال، اگر یک استارتاپ در زمینه فناوری یا سلامت موفق شود، ممکن است رشد زیادی را تجربه کند و این میتواند منجر به سود زیاد برای صندوقهای جسورانه شود.
نقش اوراق درآمد ثابت و سپردههای بانکی در کاهش ریسک
با توجه به ریسکهای بالا در سرمایهگذاری در استارتاپها، صندوقهای جسورانه درصدی از داراییهای خود را در اوراق درآمد ثابت و سپردههای بانکی سرمایهگذاری میکنند. این بخش از سرمایهگذاری به صندوقها کمک میکند تا در صورت شکست پروژههای نوپا، ریسک از دست دادن تمام سرمایه را کاهش دهند.
اوراق قرضه و سپردههای بانکی معمولاً درآمد ثابت و پایداری دارند، که میتواند سود کمی برای صندوق ایجاد کند. این کار در عین حال، به صندوق اجازه میدهد تا در دورههای رکود یا نوسانات بازار، بهطور نسبی از آسیبهای مالی در امان باشد.
ضرورت تنوعبخشی: چرا نباید تمام سرمایه در یک ایده متمرکز شود؟
یکی از اصول مهم در سرمایهگذاری جسورانه، تنوعبخشی است. یعنی اینکه صندوقهای جسورانه نباید تمام سرمایه خود را در یک کسبوکار یا ایده متمرکز کنند. در عوض، آنها معمولاً در چندین استارتاپ یا پروژه با پتانسیل رشد بالا سرمایهگذاری میکنند تا ریسک خود را کاهش دهند.
برای مثال، اگر یک استارتاپ شکست بخورد، دیگر استارتاپها ممکن است سودآوری داشته باشند و خسارتها را جبران کنند. تنوع به صندوق این امکان را میدهد که از ریسکهای بالای سرمایهگذاری در کسبوکارهای نوپا محافظت کند، در حالی که همچنان از فرصتهای بازدهی بالا بهرهبرداری کند.
سازوکار فعالیت صندوقهای جسورانه
فرایند جذب سرمایه از طریق فروش واحدهای صندوق
صندوقهای جسورانه برای جذب سرمایه از افراد حقیقی و نهادهای مالی از طریق فروش واحدهای سرمایهگذاری عمل میکنند. این فرایند معمولاً از طریق پذیرهنویسی انجام میشود که به معنای ثبت نام سرمایهگذاران برای خرید واحدهای صندوق است.
سرمایهگذاران پس از خرید واحدها، بهطور غیرمستقیم در استارتاپها سرمایهگذاری میکنند. این فرایند، به صندوقها این امکان را میدهد که منابع مالی لازم برای تأمین مالی کسبوکارهای نوپا را جمعآوری کنند.
تخصیص منابع به استارتاپها پس از کسر هزینهها و کارمزدها
پس از جذب سرمایه از طریق فروش واحدها، صندوقهای جسورانه مقداری از سرمایه را برای پرداخت هزینهها و کارمزدهای مدیریت اختصاص میدهند. این هزینهها ممکن است شامل حقوق مدیران، هزینههای مشاوره و هزینههای عملیاتی دیگر باشد.
پس از کسر این هزینهها، مابقی منابع به استارتاپها و کسبوکارهای نوپا تخصیص داده میشود. این تخصیص منابع معمولاً به استارتاپهای با پتانسیل رشد بالا و نیاز به سرمایهگذاری برای توسعه محصول یا خدمات انجام میگیرد.
نحوه تقسیم سود (یا زیان) پس از موفقیت یا شکست پروژه
در صورتی که یک استارتاپ موفق شود و به سوددهی برسد، سود به دست آمده بین صندوق جسورانه و سرمایهگذاران آن تقسیم میشود. این تقسیم سود معمولاً بر اساس درصد مشارکت هر سرمایهگذار در صندوق انجام میشود.
در صورتی که پروژه به شکست بخورد، سرمایهگذاران صندوق ممکن است اصل سرمایه خود را از دست بدهند. به همین دلیل، ریسک و بازدهی سرمایهگذاری در صندوقهای جسورانه، به شدت به عملکرد استارتاپها وابسته است.
ارزیابی ریسک و چالشهای سرمایهگذاری جسورانه
ریسکهای سیستماتیک و غیراساسی در کسبوکارهای نوپا
سرمایهگذاری در استارتاپها، همانطور که اشاره شد، با ریسکهای بالایی همراه است. این ریسکها میتوانند شامل ریسکهای سیستماتیک (مثل تغییرات اقتصادی یا نوسانات بازار) و غیراساسی (مثل مشکلات در مدیریت استارتاپ یا خطاهای استراتژیک) باشند.
بنابراین، سرمایهگذاران باید آمادگی پذیرش این ریسکها را داشته باشند. مدیریت ریسک و شناسایی فرصتهای بالقوه از نکات مهمی است که باید در هنگام انتخاب استارتاپها مدنظر قرار گیرد.
قوانین، مقررات و تأثیر آنها در موفقیت صندوق
قوانین و مقررات حاکم بر بازارهای مالی و سرمایهگذاری، تأثیر زیادی بر موفقیت صندوقهای جسورانه دارند. تغییرات در قوانین مالیاتی، محدودیتهای قانونی یا مقررات دولتی میتوانند فرصتهای سرمایهگذاری را تحت تأثیر قرار دهند.
سرمایهگذاران باید از این مسائل آگاه باشند و روند تغییرات قوانین را دنبال کنند تا بتوانند بهطور مؤثری از این فرصتها بهرهبرداری کنند.
مدل درآمدی، رقابت بازار و ریسکهای مربوط به اشباع بازار
یکی از چالشهای اصلی سرمایهگذاری در استارتاپها، رقابت شدید در بازار است. بسیاری از استارتاپها ممکن است با مشکلات اشباع بازار روبهرو شوند که میتواند مانع از موفقیت آنها شود.
بنابراین، سرمایهگذاران باید به مدلهای درآمدی استارتاپها توجه کنند و مطمئن شوند که این مدلها میتوانند در بازار رقابتی پایدار بمانند. بررسی دقیق این موارد، میتواند ریسکهای مربوط به شکست کسبوکارها را کاهش دهد.
مزیتهای سرمایهگذاری در صندوقهای جسورانه
بازدهی بالقوه بالا برای سرمایهگذاران
یکی از بزرگترین مزایای سرمایهگذاری در صندوقهای جسورانه، بازدهی بالقوه بالا است. استارتاپهایی که سرمایه دریافت میکنند، معمولاً در صورت موفقیت رشد سریعی دارند. این رشد میتواند به سود بسیار بالایی برای سرمایهگذاران منجر شود. برای مثال، بسیاری از شرکتهای موفق مانند گوگل و فیسبوک در ابتدای کار خود به سرمایهگذاری جسورانه نیاز داشتند.
کمک به توسعه کارآفرینی و پیشرفت فناوری
صندوقهای جسورانه بهطور مستقیم در توسعه کارآفرینی و پیشرفت فناوری تأثیر میگذارند. این صندوقها به استارتاپها کمک میکنند تا ایدههای نوآورانه خود را به عمل درآورند و نیازهای بازار را بهخوبی شناسایی کنند. این کار باعث میشود که به اقتصاد کشور کمک شود و فرصتهای شغلی جدید ایجاد شود.
فرصت تنوعبخشی در پرتفوی سرمایهگذار
با سرمایهگذاری در صندوقهای جسورانه، سرمایهگذاران میتوانند پرتفوی خود را تنوع بخشند. این صندوقها معمولاً در چندین استارتاپ مختلف سرمایهگذاری میکنند، که این امر به کاهش ریسک کمک میکند. با این کار، در صورتی که یک استارتاپ شکست بخورد، دیگر پروژهها میتوانند زیان را جبران کنند.
معایب سرمایهگذاری در صندوقهای جسورانه
احتمال از بین رفتن بخشی یا تمام اصل سرمایه
یکی از بزرگترین معایب سرمایهگذاری در صندوقهای جسورانه، احتمال از دست دادن تمام یا بخشی از سرمایه است. از آنجا که استارتاپها بهطور طبیعی با ریسکهای زیادی روبهرو هستند، ممکن است سرمایهگذاری در این نوع صندوقها به نتیجه نرسد و اصل سرمایه از دست برود.
ریسک غیرقابل پیشبینی در صورت شکست استارتاپها
ریسک سرمایهگذاری در استارتاپها معمولاً غیرقابل پیشبینی است. مشکلات داخلی استارتاپها، تغییرات بازار یا حتی عوامل اقتصادی میتوانند منجر به شکست کسبوکار شوند. این شکستها میتوانند منجر به از دست دادن سرمایه و زمان شوند.
زمان طولانی در بازگشت سرمایه
سرمایهگذاری در صندوقهای جسورانه معمولاً نیاز به زمان طولانی برای بازگشت سرمایه دارد. استارتاپها ممکن است چندین سال زمان نیاز داشته باشند تا به سوددهی برسند. بنابراین، سرمایهگذاران باید آمادگی لازم برای نگهداری بلندمدت سرمایه خود را داشته باشند.
تفاوت صندوق جسورانه با سایر صندوقهای تأمین مالی
مقایسه با صندوقهای پروژه
در صندوقهای جسورانه، بیش از ۶۰٪ سرمایه در استارتاپها سرمایهگذاری میشود، در حالی که در صندوقهای پروژه، بیشتر از ۹۰٪ در یک پروژه خاص سرمایهگذاری میشود.
صندوقهای جسورانه ریسک و بازدهی بالاتری دارند، در حالی که صندوقهای پروژه معمولاً ریسک کمتری دارند ولی بازدهی آنها محدودتر است.
صندوقهای جسورانه به دلیل ریسک بالا، ورود افراد حقیقی را محدود میکنند، اما در صندوقهای پروژه، افراد حقیقی میتوانند آزادانه سرمایهگذاری کنند.
تمایز با صندوقهای سرمایهگذاری متداول
صندوقهای متداول در سهام شرکتهای بالغ و داراییهای کمریسک سرمایهگذاری میکنند، ولی صندوقهای جسورانه در استارتاپها با پتانسیل رشد بالا تمرکز دارند.
در صندوقهای جسورانه، بازگشت سرمایه تضمینشده نیست و ممکن است سرمایهگذار کل سرمایه خود را از دست بدهد، در حالی که صندوقهای متداول بازگشت سرمایه بیشتری دارند.
فرایند سرمایهگذاری و پذیرهنویسی در صندوقهای جسورانه
روش اقدام از طریق وبسایت رسمی یا دفاتر صندوق
برای سرمایهگذاری در صندوقهای جسورانه، میتوانید از وبسایتهای رسمی یا دفاتر صندوقها استفاده کنید. این وبسایتها معمولاً اطلاعات دقیق در مورد نحوه ثبتنام، مستندات مورد نیاز و مراحل پذیرش سرمایهگذار را ارائه میدهند. سرمایهگذاران میتوانند پس از تکمیل فرمهای لازم و تایید مدارک، وارد مرحله سرمایهگذاری شوند.
نحوه خرید واحدهای قابل معامله در بورس (ETF)
برخی صندوقهای جسورانه بهصورت ETF (صندوق قابل معامله در بورس) فعالیت میکنند. برای خرید واحدهای این صندوقها، ابتدا باید یک کد بورسی دریافت کرده و از طریق یک کارگزاری معتبر اقدام کنید. پس از دریافت کد بورسی، میتوانید واحدهای صندوق را همانند سهام خریداری کنید و از نوسانات بازار سود ببرید.
محدودیتهای حداقل سرمایه و اثبات تمکن مالی
سرمایهگذاری در برخی صندوقهای جسورانه نیازمند حداقل سرمایه مشخص است. بهطور معمول، سرمایهگذاران حقیقی برای ورود به این صندوقها باید تمکن مالی خود را اثبات کنند. این تمکن میتواند از طریق ارائه مدارک مالی مانند گواهی موجودی حساب یا اسناد مالی دیگر انجام شود.
صندوقهای جسورانه فعال در ایران
در ایران، ۱۲ صندوق جسورانه در حال فعالیت هستند که هر کدام بر اساس اهداف مختلفی در حال سرمایهگذاری در استارتاپها و کسبوکارهای نوپا میباشند. این صندوقها دارای ویژگیهای مختلفی از جمله میزان دارایی تحت مدیریت و نوع صنایع هدف هستند که به سرمایهگذاران کمک میکنند تا با توجه به ریسکپذیری خود، گزینه مناسب را انتخاب کنند.
| نام صندوق | نماد | تاریخ آغاز فعالیت | کل ارزش خالص داراییها |
| جسورانه پیشرفت | پیشرفت | ۱۴۰۰/۰۸/۲۲ | ۸۴۹۵۱۰۶۷۴۳۰۶ |
| جسورانه سپهر یکم | سپهر | ۱۴۰۰/۱۲/۲۶ | ۷۶۰۹۱۵۹۰۷۰۲۸ |
| جسورانه فیروزه | ونچر | ۱۳۹۹/۰۵/۱۹ | ۵۸۲۳۱۵۸۴۰۵۴۵ |
| جسورانه رویش لوتوس | رویش | ۱۳۹۵/۱۱/۲۶ | ۵۵۶۳۹۳۹۳۲۸۹۹ |
| جسورانه ستاره برتر | استارز | ۱۳۹۹/۱۱/۲۶ | ۵۳۲۰۲۶۴۵۷۴۱۰ |
| جسورانه یکم دانشگاه تهران | تهران۱ | ۱۳۹۷/۰۴/۰۶ | ۲۵۳۷۳۶۳۶۲۲۵۲ |
| جسورانه پارتیان | پارتین | ۱۳۹۹/۰۷/۱۶ | ۲۴۳۳۷۷۹۴۲۶۵۲ |
| جسورانه دوم دانشگاه تهران | تهران۲ | ۱۴۰۳/۰۸/۲۹ | ۲۰۰۶۵۴۴۸۴۵۹۸ |
| جسورانه فناوری های تکاملی | دیتا | ۱۴۰۱/۱۱/۱۹ | ۱۹۲۸۶۰۳۴۶۵۴۱ |
| جسورانه آشنا تک ایرانیان | آشناتک | ۱۳۹۷/۰۷/۰۱ | ۱۱۹۷۷۵۹۶۹۱۲۳ |
| جسورانه فناوری بازنشستگی | فنابا | ۱۳۹۸/۰۳/۱۱ | ۱۰۷۲۲۵۱۷۲۸۴۶ |
| جسورانه یکم آرمان آتی | آتی۱ | ۱۳۹۵/۱۱/۲۶ | ۸۲۸۲۳۳۶۰۷۸۴ |
صندوق جسورانه مناسب چه افرادی است؟
سرمایهگذاران با درجه ریسکپذیری بالا
صندوقهای جسورانه برای افرادی طراحی شدهاند که تحمل بالای ریسک دارند. این سرمایهگذاران به دنبال بازدهی بیشتر هستند و مشکلی با نوسانات بازار ندارند.
بهعنوان مثال، اگر یک استارتاپ شکست بخورد، سرمایهگذار آمادگی از دست دادن بخشی از سرمایه را دارد. اما در صورت موفقیت، سود بسیار بالایی کسب خواهد کرد.
نهادهای مالی، صندوقهای بازنشستگی و شرکتهای بیمه
نهادهای مالی مانند صندوقهای بازنشستگی و شرکتهای بیمه اغلب بخشی از سرمایه خود را در این صندوقها قرار میدهند تا به توسعه اقتصاد و بازارهای نوظهور کمک کنند.
این رویکرد موجب تنوعبخشی در سبد سرمایهگذاری آنها میشود. در نتیجه، ریسک کلی کاهش پیدا میکند و فرصتهای تازه برای رشد فراهم میشود.
شرایط ورود افراد حقیقی و الزام حداقل سرمایه
بسیاری از صندوقهای جسورانه برای افراد حقیقی، حداقل سرمایه تعیین میکنند. هدف از این کار، محدود کردن سرمایهگذاران کمتجربه و محافظت از آنها در برابر ریسکهای بزرگ است.
برای مثال، ممکن است از سرمایهگذار خواسته شود که تمکن مالی خود را نشان دهد. این شرایط به حفظ پایداری سرمایهگذاری کمک کرده و نقش مهمی در مدیریت ریسک دارد.
پرسشهای متداول
۱. آیا سرمایهگذاری غیرمستقیم امنتر است؟
بله، چون مدیران حرفهای سرمایه را مدیریت میکنند و ریسکها را بهتر تقسیم میکنند.
۲. تفاوت صندوق جسورانه با صندوقهای عادی چیست؟
صندوقهای جسورانه بر استارتاپها تمرکز دارند و ریسک و بازدهی بالاتری نسبت به صندوقهای عادی دارند.
۳. چطور میتوانم در صندوقهای جسورانه مشارکت کنم؟
از طریق دفاتر رسمی، وبسایت صندوق یا خرید واحدهای قابل معامله در بورس (ETF) امکانپذیر است.











