زمانی که یک معاملهگر در بازار سرمایه به سود قابلتوجهی از یک معامله دست پیدا میکند، ممکن است با خود بگوید: «اگر سرمایه بیشتری داشتم، سود بیشتری هم کسب میکردم.» علاوه بر این، ممکن است پس از شناسایی یک فرصت خرید مناسب، به دلیل کمبود سرمایه کافی، این موقعیت را از دست بدهد. برای حل این چالش، راهکاری به نام اعتبار معاملاتی وجود دارد که به معاملهگران کمک میکند تا از این فرصتها بهرهمند شوند.
اعتبار معاملاتی در بورس: ابزاری برای افزایش قدرت خرید
اعتبار معاملاتی، که به آن Margin Trading نیز میگویند، در واقع نوعی وام کوتاهمدت است که کارگزاریها به مشتریان فعال خود میدهند. این اعتبار بهصورت موقت در اختیار معاملهگران قرار میگیرد تا قدرت خرید آنها افزایش یابد و بتوانند با سرمایهای بیشتر در بازار سرمایه معامله کنند.
هدف اصلی این اعتبار، افزایش بازدهی و سود حاصل از سرمایهگذاری در بورس است. البته، ضوابط و دستورالعملهای مربوط به این اعتبار توسط سازمان بورس و اوراق بهادار تهران تعیین میشود، هرچند هر کارگزاری نیز ممکن است شرایط خاص خود را برای ارائه آن داشته باشد.
مزایای استفاده از اعتبار معاملاتی
دریافت اعتبار معاملاتی میتواند مزایای زیادی برای معاملهگران داشته باشد. مهمترین مزیت آن اهرمی بودن این ابزار است که به معاملهگر اجازه میدهد با سرمایه بیشتر، سود بیشتری کسب کند. از دیگر مزایای آن میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- افزایش قدرت خرید و کسب سود بیشتر: اعتبار معاملاتی قدرت خرید شما را چند برابر کرده و به شما امکان میدهد با سرمایه بیشتری وارد معاملات شوید و در صورت افزایش قیمت سهام، سود بیشتری بهدست آورید.
- استفاده از فرصتهای معاملاتی: این اعتبار نقدینگی شما را افزایش میدهد و به شما اجازه میدهد بدون نیاز به فروش سایر سهام، از فرصتهای جدید در بازار بهرهمند شوید. این قابلیت به ویژه برای افرادی که سهام بلندمدت دارند، مفید است.
- ورود آسانتر به بازار: اعتبار معاملاتی میتواند به معاملهگران تازهکار کمک کند تا حتی با سرمایه کم، راحتتر وارد بازار بورس شوند.
- سهولت در فرآیند دریافت: فرآیند دریافت اعتبار در بسیاری از کارگزاریها بهصورت آنلاین و بدون نیاز به مراجعه حضوری انجام میشود، که باعث صرفهجویی در زمان و سهولت دسترسی میشود.
محدودیتها و ریسکهای اعتبار معاملاتی
همانطور که اعتبار معاملاتی میتواند سود شما را افزایش دهد، با ریسکها و محدودیتهایی نیز همراه است که باید به آنها توجه کرد.
محدودیتها:
- فریز شدن پرتفوی: پس از دریافت اعتبار، بخشی یا تمام داراییهای شما نزد کارگزاری به عنوان وثیقه فریز میشود. این موضوع باعث میشود نتوانید سهام خود را از طریق تغییر کارگزار ناظر به کارگزاری دیگری منتقل کنید.
- محدودیت در درخواست وجه نقد: افرادی که اعتبار معاملاتی دارند، تنها در شرایط خاصی میتوانند درخواست وجه نقد ثبت کنند.
- نیاز به پرتفوی استاندارد: در طول دوره استفاده از اعتبار، باید پرتفوی استاندارد داشته باشید، به این معنی که ارزش داراییها در یک سطح معین باقی بماند و از تنوع مناسبی برخوردار باشد. پرتفویی که بیش از ۵۰ درصد آن شامل یک سهم باشد، استاندارد نیست.
ریسکها:
- افزایش ضرر: با افزایش سرمایه از طریق اعتبار، میزان ضرر نیز در صورت تحلیل نادرست بیشتر میشود.
- ریسک اعتباری (ریسک نکول): این ریسک به احتمال عدم تسویه اعتبار توسط معاملهگر در زمان مقرر اشاره دارد. کارگزاران برای کاهش این ریسک، شرایط اعتبارگیرنده را با دقت بررسی کرده و ضمانتهای لازم را دریافت میکنند.
تفاوت اعتبار معاملاتی و وام بانکی
با وجود شباهتها، اعتبار معاملاتی و وام بانکی تفاوتهای کلیدی دارند:
| ویژگی | اعتبار معاملاتی | وام بانکی |
|---|---|---|
| هدف دریافت | تنها برای سرمایهگذاری در بازار بورس و خرید اوراق بهادار مانند سهام | برای هر نوع نیاز مالی (مانند خرید خانه، خودرو و …) |
| وثیقه | درصدی از دارایی و سرمایه فرد در کارگزاری | ضامن معتبر، چک، فیش حقوقی یا میانگین دارایی در حساب |
| نرخ بهره | در برخی کارگزاریها بدون بهره یا با نرخ متغیر | معمولاً با نرخ ثابت و تعیین شده |
شرایط و نحوه دریافت اعتبار معاملاتی
شرایط دریافت اعتبار معاملاتی از هر کارگزاری متفاوت است و بر اساس دستورالعملهای سازمان بورس و قوانین داخلی کارگزاری تعیین میشود. به طور کلی، کارگزاریها به مشتریان فعالتر خود اعتبار میدهند.
نکات مهم برای دریافت اعتبار:
- فعالیت در کارگزاری: معمولاً کارگزاریها مشتریان فعال خود را برای دریافت اعتبار انتخاب میکنند.
- پرتفوی استاندارد: داشتن پرتفوی متنوع و استاندارد که شامل سهام بورسی و فرابورسی باشد، از شروط اصلی دریافت اعتبار است.
- مراحل ثبتنام: فرآیند دریافت اعتبار به صورت آنلاین و از طریق سامانه کارگزاری انجام میشود.
تمدید و تسویه اعتبار:
برای تسویه اعتبار، معاملهگر باید در زمان مقرر، کل مبلغ اعتبار را بهصورت نقدی در حساب خود داشته باشد. اگر وجه کافی نباشد، کارگزار اقدامات لازم را انجام میدهد. همچنین، امکان تمدید اعتبار و تسویه زودتر از موعد نیز در بسیاری از کارگزاریها وجود دارد که شرایط آن به قوانین داخلی هر کارگزاری بستگی دارد.
اعتبار معاملاتی برای چه کسانی مناسب است؟
این ابزار برای همه معاملهگران مناسب نیست و استفاده از آن نیاز به دانش و تجربه کافی دارد. اعتبار معاملاتی به طور کلی برای دو دسته از افراد مناسب است:
- معاملهگران باتجربه: افرادی که دانش و تجربه کافی در زمینه تحلیل بازار دارند و به دنبال افزایش حاشیه سود خود هستند.
- افراد ریسکپذیر: کسانی که برای سرمایهگذاری به مبالغ بیشتری نیاز دارند و از ریسک بالا واهمهای ندارند.
اگر دانش تحلیلی کافی ندارید یا زمان لازم برای رصد بازار را ندارید، دریافت این اعتبار منطقی نیست، زیرا در صورت تحلیل اشتباه، ضرر بیشتری را متحمل خواهید شد.
سوالات متداول
- آیا برای دریافت اعتبار معاملاتی نیاز به ضامن است؟
خیر، معمولاً برای دریافت اعتبار معاملاتی نیاز به ضامن نیست و به جای آن، بخشی از داراییهای شما در پرتفوی به عنوان وثیقه نزد کارگزاری فریز میشود. - در صورت دریافت اخطاریه کسری حساب تضمین، چه باید کرد؟
اگر مانده بدهی تجاری شما ۱۰ درصد بیشتر از مانده حساب تضمین شود، اخطاریه کسری حساب تضمین دریافت میکنید. در این صورت، باید کسری حساب را در مهلت تعیین شده جبران کنید، در غیر این صورت کارگزاری میتواند داراییهای شما را برای تسویه اعتبار بفروشد. - آیا میتوان در حین استفاده از اعتبار، وجه برداشت کرد؟
بله، اما با محدودیتهای زیادی همراه است. افرادی که اعتبار معاملاتی دارند، تنها در شرایط خاصی میتوانند درخواست وجه نقد ثبت کنند و باید علاوه بر مبلغ درخواستی، مبلغ اعتبار را نیز در قدرت خرید خود داشته باشند تا درخواست آنها پرداخت شود.
